(అందెశ్రీ జాతీయ సదస్సు సందర్బంగా)
ఒక కవిని అర్థం చేసుకోవాలంటే ఆయన రాసిన అక్షరాల్ని మాత్రమే కాదు, ఆ అక్షరాల వెనక ఉన్న ఆకలిని, ఆ పాటల మధ్య దాగి ఉన్న కన్నీటిని, ఆ స్వరాల వెనుక ఉన్న శ్రమను, ఆ గేయాల గుండెల్లో ఉన్న గాయాలను కూడా చదవాలి, అలా చదవాల్సిన కవి ‘అశుకవి’ అందెశ్రీ.
అందుకే ఆయన జీవితం ఒక సాధారణ జీవిత కథ కాదు.
అది ఒక పాటగా మారిన బతుకు ప్రస్థానం ఒక శ్రమగా పుట్టి, స్వరంగా మారిన శిల్పం. పశువుల కాపరి నుంచి ప్రజాకవి వరకు – ఒక అశువైన ప్రయాణం సిద్ధిపేట జిల్లా మద్దూరు మండలం రేబర్తి. అక్షరాలు నేర్పే బడి కంటే, జీవితం నేర్పిన పాఠాలే ఎక్కువగా ఉన్న ఊరు. అసలు పేరు – అందె ఎల్లయ్య. కానీ ప్రజలు ఆయనను పిలిచిన పేరు – అందెశ్రీ. ఆ పేరు వెనుక ఒక సంస్కారం ఉంది, ఒక గౌరవం ఉంది, ఒక కవిత్వతో విరబూసిన చరిత్ర ఉంది.
చిన్నతనం నుంచే పశువులను కాస్తూ ప్రకృతితో మాట్లాడటం అలవాటు చేసుకున్నాడు. చెట్ల నీడల్లో, మట్టివాసనలో, వాగు శబ్దాల్లో తనకు తెలియకుండానే గేయాలు పుట్టుకొచ్చాయి. అక్షరం నేర్వకుండానే అక్షరాలకే దారి చూపించిన కవి ఆయన. కలమే చదువుగా, జీవితమే గురువుగా తన శబ్దాన్ని తయారు చేసుకున్నాడు. అశుకవి – వెంటనే పుట్టే పాట అందెశ్రీని “అశుకవి” అని పిలవడం యాదృచ్ఛికం కాదు. ఆయన పాటలు పెన్సిల్ తిప్పిన తరువాత కాదు, మనసు నొప్పించిన వెంటనే పుట్టేవి. పని చేస్తూనే పాట. మోట కొడుతూనే తాళం. కూలీ పని మధ్యలోనే చరణం. పాట ఆయనకు అలవాటు కాదు, అది ఆయన శ్వాస. ఏకసంతాగ్రహి కావడం వల్ల బాణీ, చరణం, అంతరాలు ఆయనకు తోబుట్టువులయ్యాయి. పాట ఒక ప్రవాహమైంది. ఆ ప్రవాహంలో తెలంగాణ జీవితం కొట్టుకుపోయింది.
ఆకలి, కష్టం, కూలి – గుండెల్లో పుట్టిన గేయం
బువ్వలేని బతుకు. కూలీ పని, మేస్త్రి పని, చేసిన ప్రతి పని ఒక అనుభవం, ఒక పాట. ఆకలి ఆయనను మింగలేదు, ఆకలే ఆయనను కవిగా మలిచింది. రామాయణం, యక్షగానం, కోలాటం – ఇవన్నీ కష్టాన్ని మర్చిపోయే ఆశ్రయాలు. అక్కడే తాళం, లయ, పదం ఆయనలో పాతుకుపోయాయి. తన గుండె గాయాలు సలుపులు తీస్తున్న కొద్దీ కంఠం మరింత చిక్కబడింది. ఆ చిక్కదనమే తరతరాలకు తాకే స్వరం అయ్యింది. కులం లేదు, మతం లేదు – మనిషే కేంద్రం అందెశ్రీ జీవితంలో అత్యంత విప్లవాత్మకమైన విషయం – “నాకు కులం లేదు, మతం లేదు” అన్న ప్రకటన. ఆ మాట కవిత కాదు. అది జీవితం. తన నలుగురు పిల్లల సర్టిఫికెట్లలో కులం ఉండదు. ఇది ఒక వ్యక్తిగత నిర్ణయం కాదు. ఇది ఒక సామాజిక తిరుగుబాటు. అందెశ్రీ పాటల్లో మనిషే కేంద్రం. మనిషి కన్నీటే మూలం. మనిషి గౌరవమే లక్ష్యం.
శృంగేరి మఠం – గుర్తింపు మొదలు ప్రతిభకు గుర్తింపు ఆలస్యమవుతుంది. కానీ నిజమైన ప్రతిభను ఎవరో ఒకరు గుర్తిస్తారు. శృంగేరి మఠానికి చెందిన స్వామి శంకర్ మహారాజ్ అందెశ్రీ ప్రతిభను గుర్తించారు. ప్రోత్సహించారు.
ఆ ప్రోత్సాహమే ఒక ప్రజాకవిని బయటకు తెచ్చింది..
“మాయమైపోతున్నడమ్మా మనిషన్నవాడు” – మానవతా గీతం సముద్రం సినిమా కోసం రాసిన “మాయమైపోతున్నడమ్మా మనిషన్నవాడు”
ఒక పాట కాదు. అది ఒక ప్రశ్న. అది ఒక హెచ్చరిక. అది ఒక కాలానికి ఇచ్చిన అద్దం. మానవీయ విలువలు ఎలా కరిగిపోతున్నాయో ఈ పాట ప్రతి పల్లెకు, పట్టణానికి చెప్పింది. పాఠ్యాంశంగా మారడం ఈ పాటకు వచ్చిన గౌరవం కాదు. సమాజానికి వచ్చిన అవకాశం.
“పల్లెనీకు వందనాలమ్మో” – గ్రామీణ సంస్కృతి గానం
పల్లెను చూసే చూపు అందరికీ ఉండదు. పల్లెను ప్రేమించే మనసు కొద్ది మందికే ఉంటుంది. “పల్లెనీకు వందనాలమ్మో” పల్లెతనానికి రాసిన ఒక ప్రేమలేఖ. మట్టి, మనిషి, మమకారం ఈ మూడు కలిసిన గీతం.
తెలంగాణ ఉద్యమం – ధూం ధాం నుంచి రాష్ట్ర గీతం వరకు మలిదశ తెలంగాణ ఉద్యమంలో అందెశ్రీ పాటలు ఆయుధాలు. ధూం ధాం కార్యక్రమాల్లో ఆయన గానం ప్రజలను నిద్రలేపింది. పాట ఒక నినాదమైంది. నినాదం ఒక ఉద్యమమైంది. “జయ జయహే తెలంగాణ” కేవలం రాష్ట్ర గీతం కాదు. అది కోట్ల గుండెల శ్వాస. *అవార్డులు – ప్రజల ప్రేమకు అధికార ముద్ర 2006లో గంగ సినిమాకి
నంది పురస్కారం. ఉత్తమ గీత రచయితగా మరిన్ని నంది అవార్డులు. దాశరథి సాహిత్య అవార్డు. కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం గౌరవ డాక్టరేట్. ఇవన్నీ అధికారిక గుర్తింపులు. కానీ అందెశ్రీకి అసలు అవార్డు – ప్రజల గుండెల్లో స్థానం.
అంత్యశ్రీ – శరీరం ఆగినా స్వరం నిలిచింది
అందెశ్రీ శరీరం ఆగిపోయింది. కానీ ఆయన స్వరం ఆగలేదు. ప్రతి పల్లెలో, ప్రతి ఉద్యమంలో, ప్రతి బాధలో
ఆయన పాట వినిపిస్తుంది. అందెశ్రీ జీవితం ఒక పాఠం.
ఒక సామాన్యుడు తన కలం (పాట) ద్వారా
సమాజాన్ని ఎంతలా ప్రభావితం చేయగలడో చెప్పే మహోన్నత గాథ. అక్షరం నేర్చుకోకపోయినా
అక్షరాలకు ఆత్మ ఇచ్చిన కవి – అశుకవి డాక్టర్ అందెశ్రీ.
తెలంగాణ ఉన్నంత కాలం అందెశ్రీ పాటలు ఉంటాయి.
అందెశ్రీ ఉన్నంత కాలం మనిషి విలువ బతుకుతుంది.
(అందెశ్రీ జాతీయ సదస్సు సందర్బంగా)